همه چیز در مورد چک سفید امضاء

چک سفیدامضا چیست؟ یکی از اسناد مالی‌ای است که گاهی برای تضمین انجام تعهدات یا اعتماد میان طرفین استفاده می‌شود؛ اما امضای یک برگه چک بدون درج کامل مبلغ، تاریخ یا سایر اطلاعات، می‌تواند پیامدهای حقوقی مهمی داشته باشد. برخلاف تصور رایج، سفیدامضا بودن چک به این معنا نیست که سند هیچ اعتبار یا اثری ندارد؛ بلکه در صورت بروز اختلاف، نحوه صدور چک و شرایطی که برای آن وجود داشته، اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

از طرفی، قانون صدور چک برای چک سفیدامضا محدودیت‌هایی در زمینه تعقیب کیفری در نظر گرفته است. برای مثال، اگر سفیدامضا بودن چک اثبات شود، صادرکننده بابت صدور چک بلامحل قابل تعقیب کیفری نخواهد بود؛ البته این موضوع لزوماً به معنای از بین رفتن تمام مسئولیت‌های حقوقی ناشی از چک نیست.

در این مقاله بررسی می‌کنیم چک سفیدامضا چیست، چه اعتباری دارد، چه تفاوتی با چک ضمانتی دارد و در صورت سوءاستفاده از آن چه خطرات حقوقی ممکن است ایجاد شود؛ همچنین نکاتی را بررسی خواهیم کرد که پیش از تحویل چنین چکی باید در نظر گرفته شوند.

چک سفید امضا چیست؟

در قوانین مالیِ چک و سفته ، چک سفید امضاء به چکی اطلاق می شود که بدون مرقوم کردن مبلغ در آن صاحب چک اقدام به امضاء می کند و این حق را به دریافت کننده می دهد که در زمان لازم مبلغ دلخواه را در آن مرقوم کرده و جهت نقد کردن آن به بانک مراجعه کند .

به زبان ساده تر ، صادر کننده چک بخش مبلغ و در برخی موراد تاریخ را خالی می گذارد و دریافت کننده چک میتواند مبلغ مورد نظر را روی آن بنویسد و آن را نقد کند .

خلاصه ترین تعریف قانونی از چک سفید امضاء

چک سفیدامضا چکی است که صادرکننده آن را امضا کرده اما هنگام تحویل، حداقل مبلغ چک را در آن درج نکرده است؛ بنابراین خالی بودن قسمت مبلغ، یکی از ویژگی‌های اصلی چک سفیدامضا محسوب می‌شود. خالی بودن تاریخ یا مشخصات ذی‌نفع به‌تنهایی باعث نمی‌شود یک چک را سفیدامضا بدانیم.

در مقررات فعلی سال ۱۴۰۵، صدور چک‌های صیادی باید مطابق الزامات سامانه صیاد انجام شود و صدور چک در وجه حامل امکان‌پذیر نیست. بنابراین، در تعریف چک سفیدامضا نباید آن را صرفاً چکی بدون نام دریافت‌کننده یا مشابه چک حامل در نظر گرفت.

حتما بخوانید : متن کامل قانون چک و سفته و پاسخ به سوالات متداول

در چه مواردی چک ، سفید امضاء محسوب نمی شود ؟

چک بدون تاریخ: اگر مبلغ، نام ذی‌نفع و سایر اطلاعات لازم در چک درج شده باشد و فقط قسمت تاریخ خالی بماند، صرفاً به دلیل نداشتن تاریخ نمی‌توان آن را چک سفیدامضا دانست. سفیدامضا بودن چک بیشتر به خالی بودن مبلغ و حدود اختیار دارنده در تکمیل آن مربوط می‌شود.

چک بدون نام ذی‌نفع: خالی بودن قسمت نام دریافت‌کننده نیز به‌تنهایی به معنای سفیدامضا بودن چک نیست. ضمن اینکه مطابق مقررات فعلی چک‌های صیادی، صدور چک در وجه حامل مجاز نیست و اطلاعات مربوط به ذی‌نفع و انتقال چک‌های مشمول قانون باید مطابق ضوابط در سامانه صیاد ثبت شود.

بنابراین، برای تشخیص سفیدامضا بودن یک چک باید مجموع اطلاعات درج‌شده روی چک، نحوه تحویل آن و توافق طرفین درباره تکمیل و استفاده از چک مورد توجه قرار گیرد؛ نه اینکه صرفاً خالی بودن تاریخ یا نام دریافت‌کننده ملاک قرار گیرد.

سوءاستفاده از چک سفید امضاء

تعریفی خلاصه برای سوء استفاده‌ از چک سفید امضاء ، عبارت‌ است‌ از نوشتن‌ خلاف‌ توافق‌ در برگه چک مغایر با آنچه‌ که‌ قبلاً مورد توافق‌ واقع‌ شده‌ باشد.

مجازات و حکم سوء استفاده از چک سفید امضاء

مجازات سوء استفاده‌ از چک سفید امضاء در ماده‌ ۶۷۳ قانون‌ مجازات‌ اسلامی‌ ، تحت‌ عنوان‌ “خیانت‌ در امانت‌” :

“هر کس از سفید مهر یا سفید امضایی که به او سپرده شده یا به هر طریق به دست آورده است، سوء استفاده کند، به یک تا سه‌ سال حبس محکوم خواهد شد.”

گم شدن یا سرقت چک سفید امضاء

با توجه به مقررات فعلی چک‌های صیادی در سال ۱۴۰۵، صدور و انتقال چک‌های مشمول قانون باید مطابق سازوکارهای تعیین‌شده در سامانه صیاد انجام شود و صدور چک در وجه حامل نیز مجاز نیست. بنابراین، برخلاف گذشته نمی‌توان صرفاً با در اختیار داشتن یک برگه چک بدون نام دریافت‌کننده، آن را مانند یک چک حامل به شخص دیگری منتقل یا وصول کرد.

با این حال، گم شدن یا سرقت چک سفیدامضا همچنان می‌تواند برای صادرکننده دردسرساز باشد و نباید تصور کرد که ثبت اطلاعات در سامانه صیاد، به‌تنهایی برگه فیزیکی را بی‌اثر می‌کند. در صورت مفقودی یا سرقت چک، صادرکننده باید در سریع‌ترین زمان ممکن موضوع را از مسیرهای قانونی و بانکی پیگیری کرده و اقدامات لازم برای جلوگیری از سوءاستفاده احتمالی را انجام دهد.

همچنین اگر چک سفیدامضا در اختیار شخص دیگری قرار گرفته باشد، نگهداری رسید تحویل چک و مدارکی که علت صدور، شماره چک، نام دریافت‌کننده و حدود استفاده از آن را مشخص می‌کند، می‌تواند در صورت بروز اختلاف اهمیت داشته باشد.

آیا چک سفید امضاء که به عنوان ضمانت داده میشود قابل نقد کردن است ؟

اگر چکی به عنوان ضمانت به شخصی داده شود و آن شخص اقدام به پر کردن آن به مبلغ دلخواه کند فرد صادر کننده باید در مراجع قضایی ، حقوقی بودن چک را ثابت کند فقط در این صورت است که از پرداخت مبلغ چک معاف خواهد شد در غیر این صورت باید مبلغ چک را به عنوان بدهی پرداخت کند .

حتما بخوانید : چک رمزدار چیست ؟

آیا دادن چک سفید امضاء از نظر حقوقی خطرناک است ؟

چک سفید امضاء به دلیل اینکه مبلغ چک و تاریخ ان نوشته نمیشود و جایش خالی باقی می ماند می تواند خطرناک باشد . این نوع چک معمولا برای ضمانت داده میشود و شخص دریافت کننده میتواند جای مبلغ و تایخ را به دلخواه خودش پر کرده و به بانک ببرد . این نوع چک بدون نام و تاریخ حکم چک حامل دارد و هر کسی می تواند با ارائه کارت ملی به بانک مراجعه کرده و درخواست نقد کردن ان را بنماید .

آیا چکی که تاریخ ندارد چک سفید امضاء محسوب میشود ؟

چکی که همه موارد آن پر شده باشد و فقط قسمت تاریخ خالی باشد حکم چک سفید امضاء را ندارد و از نوع چک های عادی بدون تاریخ است و شخص دریافت کننده می تواند به میل خودش برای چک تاریخ صدور بزند . در مورد پر کردن اطلاعات چک باید خیلی دقت شود چرا که صدور چک بدون تاریخ هم میتواند دردسر های زیادی را برای صادر کننده ایجاد نماید .در واقع با جابجا کردن تاریخ توافق شده میتواند مبلغ چک را در زمان زودتر مطابله کرده و صادر کننده چک را به دردسر بیندازد.

چک سفیدامضا در چه شرایطی استفاده می‌شود؟

چک سفیدامضا معمولاً زمانی در اختیار شخص دیگری قرار می‌گیرد که قرار است بابت انجام یک تعهد، اجرای قرارداد یا جبران خسارت احتمالی، تضمینی ارائه شود. برای مثال، ممکن است در یک قرارداد کاری، معامله یا برخی روابط قراردادی، طرف مقابل برای اطمینان از انجام تعهدات، درخواست چک کند.

با این حال، باید بین چک سفیدامضا و چک ضمانتی تفاوت قائل شد. سفیدامضا بودن به نحوه تکمیل اطلاعات چک مربوط است، در حالی که ضمانتی بودن به علت و هدفی مربوط می‌شود که چک بابت آن صادر شده است. بنابراین ممکن است یک چک برای ضمانت صادر شود اما سفیدامضا نباشد؛ همچنین ممکن است یک چک سفیدامضا با هدف ضمانت در اختیار شخص دیگری قرار گرفته باشد.

چک سفیدامضا برای ضمانت؛ چه شرایطی دارد؟

یکی از مواردی که چک سفیدامضا در آن استفاده می‌شود، تضمین اجرای تعهدات قراردادی است. برای نمونه، ممکن است شخصی چکی را بابت حسن انجام کار، جبران خسارت احتمالی یا انجام تعهدات مندرج در قرارداد در اختیار طرف مقابل قرار دهد.

در چنین شرایطی، مهم است که علت صدور چک و حدود استفاده از آن قابل اثبات باشد. بهتر است در قرارداد یا رسید تحویل چک، شماره چک، موضوع ضمانت و تعهدی که چک بابت آن صادر شده است به‌طور مشخص درج شود.

صرف اینکه چک به عنوان «ضمانت» تحویل داده شده، به این معنا نیست که دارنده می‌تواند بدون توجه به شرایط توافق‌شده هر مبلغی را در آن درج و مطالبه کند. در صورت ایجاد اختلاف، موضوع و شرایط صدور چک می‌تواند در رسیدگی قضایی مورد بررسی قرار گیرد.

اگر دارنده مبلغ چک سفیدامضا را تکمیل کند چه می‌شود؟

در چک سفیدامضا، صادرکننده بخشی از اطلاعات چک را تکمیل نکرده و آن را با امضای خود در اختیار شخص دیگری قرار می‌دهد. اگر بین طرفین درباره نحوه تکمیل چک توافقی وجود داشته باشد، دارنده باید در همان حدود عمل کند.

برای مثال، فرض کنید چکی برای تضمین یک قرارداد در اختیار طرف مقابل قرار گرفته و توافق شده است که در صورت تحقق شرایط مشخص، مبلغ معینی در چک درج شود. اگر دارنده برخلاف توافق مبلغ دیگری در چک بنویسد، اختلاف ایجادشده می‌تواند از نظر حقوقی و کیفری موضوع رسیدگی قرار گیرد.

به همین دلیل، توافق درباره مبلغ، علت صدور چک و شرایط استفاده از آن باید تا حد امکان مکتوب و قابل اثبات باشد. قرارداد، رسید تحویل چک، مکاتبات و سایر اسناد مرتبط می‌توانند در اثبات توافق طرفین اهمیت داشته باشند.

سوءاستفاده از چک سفیدامضا چیست؟

سوءاستفاده از چک سفیدامضا زمانی مطرح می‌شود که شخصی چک سفیدامضایی را که در اختیار او قرار گرفته، برخلاف توافق یا هدفی که برای آن تعیین شده تکمیل یا استفاده کند.

برای نمونه، اگر چکی صرفاً بابت تضمین یک تعهد مشخص تحویل شده باشد اما دارنده بدون رعایت توافق طرفین، مبلغی خارج از حدود توافق در آن درج کند، صادرکننده می‌تواند با ارائه مدارک و مستندات، موضوع را از طریق مراجع قانونی پیگیری کند.

در قانون مجازات اسلامی، ماده ۶۷۳ درباره سوءاستفاده از سفیدمهر یا سفیدامضا مقرراتی را پیش‌بینی کرده است. بنابراین، در صورت وجود شرایط قانونی، سوءاستفاده از سفیدامضا می‌تواند علاوه بر اختلاف مالی، تبعات کیفری نیز داشته باشد.

نکته مهم این است که صرف ادعای «سوءاستفاده» برای اثبات آن کافی نیست و شرایط صدور و تحویل چک، توافق طرفین و مدارک موجود باید در رسیدگی قضایی بررسی شود.

اگر چک سفیدامضا برخلاف توافق تکمیل شود چه باید کرد؟

اگر دارنده چک سفیدامضا آن را برخلاف توافق تکمیل کرده باشد، مهم‌ترین موضوع، اثبات حدود اختیار او در زمان دریافت چک است. به همین دلیل، صادرکننده باید اسناد و مدارکی را که نشان می‌دهد چک بابت چه موضوعی تحویل شده و قرار بوده در چه شرایطی مورد استفاده قرار گیرد، حفظ کند.

قرارداد، رسید دریافت چک، پیام‌ها و مکاتبات مرتبط، اسناد مربوط به انجام یا عدم انجام تعهد و سایر مدارک مرتبط، بسته به شرایط پرونده می‌توانند برای اثبات ادعا مورد استفاده قرار گیرند.

بنابراین، اگر چک سفیدامضا برای ضمانت تحویل می‌دهید، بهتر است صرفاً به اعتماد شفاهی اکتفا نکنید و موضوع ضمانت و شرایط استفاده از چک را به‌صورت مکتوب مشخص کنید.

چک سفیدامضا را برای ضمانت چگونه تحویل دهیم؟

اگر به هر دلیل قرار است چکی بابت ضمانت در اختیار شخص دیگری قرار گیرد، بهتر است تا حد امکان اطلاعات مربوط به آن در یک قرارداد یا رسید مکتوب ثبت شود. شماره چک، علت صدور، موضوع تعهد، شرایطی که امکان استفاده از چک را ایجاد می‌کند و نحوه بازگرداندن آن پس از پایان تعهد، از جمله مواردی هستند که می‌توان درباره آنها توافق و مستندسازی کرد.

همچنین اگر چک صرفاً برای ضمانت یک تعهد مشخص صادر می‌شود، موضوع ضمانت را به‌صورت روشن در قرارداد یا رسید تحویل چک درج کنید و یک نسخه از مدارک را نزد خود نگه دارید.

در نهایت، چک سفیدامضا را نباید صرفاً یک برگه بدون مبلغ تلقی کرد؛ این سند می‌تواند در صورت بروز اختلاف، آثار حقوقی مهمی داشته باشد. هرچه شرایط تحویل و نحوه استفاده از آن دقیق‌تر مستند شده باشد، امکان اثبات توافق طرفین نیز بیشتر خواهد بود.

موارد استفاده از چک سفید امضاء

چک سفید امضاء برای ضمانت

چک سفید امضاء ممکن است به عنوان ضمانت در یک معامله مورد استفاده قرار بگیرد . البته معمولا تجار با تجربه و حرفه ای هیچ وقت در یک معامله قانونی و سالم اقدام به صدور چک سفید نخواهند کرد .

استفاده از چک سفید امضاء در تجارت غیر قانونی

چک سفید امضاء معمولا در معاملات غیر قانونی مثل پول شویی ، قاچاق مواد مخدر یا دارو و قاچاق هر چیز دیگری که پیگرد قانونی خواهد داشت مورد استفاده قرار میگیرد .

چک سفید امضاء تضمینی برای تخلیه ملک

گاهی موجر برای اینکه مطمئن شود ملکش توسط مستاجر در موعد مقرر تخلیه خواهد شد از مستاجر طلب چک سفید امضاء می کند البته این چک بیشتر برای اجاره املاک تجاری طلب میشود و در املاک مسکونی معمولی مگر در موارد خاص درخواست نمیگردد .

در نزول و ربا چک سفید ابزار معامله است

گاهی افراد برای معاملات آلوده خود نظیر نزول و ربا درخواست چک سفید می کنند و شخص صادر کننده از روی اجبار این چک را به رباخوار می دهد که بعد ها می توانند مشکلات قضایی بسیار عدیده ای را بریش ایجاد کند .

چک سفید امضاء برای جبران خسارت

گاهی چک سفید امضاء برای جبران خسارت یک قرارداد مبادله میشود مثلا اگر در اجرای قرارداد تاخیر شود ، قرارداد به شیوه ای که توافق شده اجرا نشود و در کل عدم اجرا یا اجرای صحیح قرارداد به ذینفعان خسارت وارد کند شخص برای جلوگیری از این امر طلب چک سفید می نماید .

اگر چک سفید برای ضمانت می دهید داخل ان قید کنید

در صورتیکه به هر دلیلی برای ضمانت کاری مجبور به صدور چک سفید امضاء شدید حتما داخل آن به ضمانتی بودن چک اشاره کنید که شخص دریافت کننده نتواند از آن سوء استفاده کند چون چک ضمانتی جنبه حقوقی داشته و صادر کننده میتواند با بیان دلایل قانونی از نقد کردن ان تبرئه شود .

عملکرد بانک در مورد چک سفید امضاء چگونه است ؟

اگر چک سفید امضاء توسط دارنده تکمیل شده و فاقد هر گونه ایراد و خط خوردگی باشد بانک موظف است چک را برای دارنده نقد کند و اجازه دخالت در روابط دارنده چک و صادر کننده آن را ندارد مگر انکه حساب صادر کننده چک خالی باشد یا صادر کننده جلوی حسابش را بسته باشد و یا دستور قضایی برای عدم پرداخت چک وجود داشته باشد.

صارد کننده و دریافت کننده چک سفید امضاء باید چه مواردی را رعایت کنند ؟

شخصی که چک سفید را دریافت می کند در صورتیکه لازم شد چک را نقد کند فقط باید مبلغ توافق شده را در چک بنویسد در غیر این صورت صادر کننده چک حق دارد از وی شکایت کند و اینکه صادر کننده و دریافت کننده چک سفید امضاء باید اسناد و مدارک کافی برای اثبات ادعای خود در خصوص چک سفید را داشته باشند .

صادر کننده چک سفید حتما رسید دریافت کند

چک سفید امضاء به هر دلیلی که صادر شود باید صادر کننده برای پیشگیری از مشکلات بعدی از دریافت کننده رسید دریافت کرده و در رسید مذکور کاملا قید شود این چک به چه منظور و برای چه کاری صادر شده است.

شرکت حسابداری و حسابرسی محاسبان تلاشگر خبره

جمع‌بندی

چک سفیدامضا به خودی خود به معنای بی‌اعتباری سند نیست؛ اما خالی گذاشتن مبلغ یا برخی اطلاعات چک می‌تواند در صورت بروز اختلاف، زمینه‌ساز مشکلات حقوقی شود. به‌ویژه زمانی که چک برای ضمانت در اختیار شخص دیگری قرار می‌گیرد، مشخص بودن علت صدور و حدود استفاده از آن اهمیت زیادی دارد.

اگر چک سفیدامضا برای تضمین یک تعهد صادر می‌کنید، بهتر است موضوع ضمانت، شماره چک، شرایط استفاده و نحوه بازگرداندن آن را در قرارداد یا رسید تحویل به‌صورت مکتوب مشخص کنید. همچنین مدارک و مکاتبات مرتبط با چک را تا پایان تعهد نگه دارید.

در نهایت، اگر درباره اعتبار یک چک سفیدامضا، نحوه وصول آن، سوءاستفاده از چک یا مسئولیت صادرکننده اختلافی ایجاد شده است، بررسی قرارداد، مدارک و شرایط صدور چک توسط فرد متخصص می‌تواند از تصمیم‌گیری اشتباه و ایجاد خسارت بیشتر جلوگیری کند.