قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان یکی از قوانین مهم نظام مالیاتی ایران است که با هدف ثبت الکترونیکی معاملات، سامان‌دهی صورتحساب‌ها و افزایش شفافیت اطلاعات مالیاتی تصویب شد.
این قانون در ۲۱ مهر ۱۳۹۸ به تصویب رسید و در سال‌های بعد، به‌ویژه در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۴، دستخوش اصلاحات و الحاقات مهمی شد.
در سال ۱۴۰۵، اجرای سامانه مؤدیان دیگر موضوعی مربوط به آینده نیست. اشخاص مشمول باید با توجه به نوع فعالیت، مقررات جاری و معافیت‌های قانونی، تکالیف مربوط به صدور صورتحساب الکترونیکی، استفاده از پایانه فروشگاهی و مدیریت کارپوشه مالیاتی خود را رعایت کنند.
در این مقاله، ابتدا متن و ساختار قانون اصلی را معرفی می‌کنیم، سپس تغییرات قانونی را بررسی کرده و در پایان، وضعیت اجرایی و تکالیف گروه‌های مختلف مؤدیان در سال ۱۴۰۵ را توضیح می‌دهیم.
حتما بخوانید : دانلود دستور العمل صدور صورتحساب الکترونیکی – شهریور ۱۴۰۲
قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان چیست؟
قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، مصوب ۱۳۹۸، چارچوب قانونی ثبت الکترونیکی معاملات و تبادل اطلاعات مالیاتی را مشخص می‌کند.
بر اساس این قانون، سامانه مؤدیان بستری برای ثبت و مدیریت صورتحسابهای الکترونیکی است و هر مؤدی مشمول، متناسب با مقررات، دارای کارپوشه اختصاصی خواهد بود.
پایانه فروشگاهی نیز می‌تواند شامل تجهیزات یا نرم‌افزارهای واجد شرایطی باشد که برای ثبت معاملات و صدور صورتحساب به کار می‌روند.
مهم‌ترین اهداف این قانون عبارت‌اند از:
- ثبت و مدیریت الکترونیکی معاملات اقتصادی
- کاهش وابستگی به صورتحسابهای کاغذی
- فراهم‌کردن امکان بررسی و تطبیق اطلاعات معاملات
- تعیین تکالیف فروشنده و خریدار در فرایند صدور و دریافت صورتحساب
- تسهیل بررسی مالیات و اعتبار مالیاتی در چارچوب قوانین مربوط
متن قانون اصلی پایانه‌های فروشگاهی مصوب ۱۳۹۸
قانون اصلی در ۲۱ مهر ۱۳۹۸ تصویب شده است. نسخه اولیه این قانون دارای ۲۹ ماده بود و پس از اصلاحات و الحاقات بعدی، ساختار و برخی احکام آن تغییر کرده است.
مواد مهم قانون برای فعالان اقتصادی عبارت‌اند از:
| ماده قانونی | موضوع |
|---|---|
| ماده ۱ | تعاریف قانونی |
| ماده ۲ | عضویت در سامانه و استفاده از پایانه فروشگاهی |
| ماده ۳ | تکالیف سازمان امور مالیاتی درباره سامانه |
| ماده ۴ | اصل صحت اطلاعات ثبت‌شده در سامانه |
| ماده ۵ | فرایند ثبت معاملات و صورتحساب‌ها |
| ماده ۶ | حد مجاز فروش در سامانه |
| ماده ۱۱ | ارتباط ابزارهای پرداخت با اطلاعات مالیاتی |
| ماده ۱۲ | اعلام اختلال در صدور صورتحساب |
| ماده ۱۳ | اعلام توقف فعالیت پایانه |
| ماده ۱۴ | اعلام تغییرات شغلی و فعالیت |
| ماده ۱۴ مکرر | تسهیلات و معافیت‌های مشروط از صدور صورتحساب |
| ماده ۲۲ | جرایم تخلف از تکالیف قانون |
نکته حقوقی: این جدول صرفاً راهنمای مطالعه است و جایگزین متن کامل مواد قانونی و اصلاحات بعدی آنها نیست.
در جدول زیر مفاد قوانین پایانه های فروشگاهی و سامانه مؤدیان و دستورالعمل های صدور صورتحساب الکترونیکی تا شهریور 1402 به صورت خلاصه جمع آوری شده است.
حتما بخوانید : بخشنامه های قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان
| رديف | شرح تكاليف | خلاصه شرح تكاليف | مؤعد مقرر قانونی |
ماده ی قانون پایانه فروشگاهی و سامانه مؤدیان | عنوان فصل |
| 1 | فهرست مؤدیان معاف از ارزش افزوده در قبال کالا و خدمات و ماهیت کسب و کار | فهرست مؤدیان معاف از ارزش افزوده | تا پایان دی ماه هر سال برای عملکرد سال بعد توسط سازمان اعلام می شود. | تبصره 1 ماده 2 | فصل دوم (تکالیف اشخاص مشمول) |
| 2 | مؤدیان مشمول ازتاریخ اجرا شدن این سامانه (از ابتدای شروع سامانه) صورتحسابهای الکترونیکی که از طریق سامانه مؤدیان صادر میشود تا مدت معلوم قابل قبول خواهد بود. | پذیرفته شدن صورتحساب الکترونیکی در ابتدای شروع سامانه | سه ماه پس از انقضای تاریخ های لازم الاجرا برای مؤدیان | تبصره 2 ماده 3 | فصل دوم (تکالیف اشخاص مشمول) |
| 3 | با وارد شدن صورتحساب الکترونیکی در کارپوشه میباست در مدت زمان معین پذیرش یا عدم پذیرش انجام داد و عدم اظهارنظر در زمان معلوم به منزله ی تأیید صورتحساب است. | پذیرش یا عدم پذیرش صورتحساب الکترونیکی در کارپوشه | ظرف مدت سی روز | تبصره 1 ماده 5 | فصل دوم (تکالیف اشخاص مشمول) |
| 4 | محاسبات سامانه بابت بدهی یا اعتبار مالیاتی جهت ارزش افزوده درطول دوره توسط سامانه انجام می شود. (مابه التفاوت مالیات فروش و مالیات خرید اعتبار مالیاتی) | محاسبه پرداخت بدهی یا اخذ اعتبار مالیاتی ارزش افزوده | در پایان هر دوره سه ماهه | بند پ ماده 5 | فصل دوم (تکالیف اشخاص مشمول) |
| 5 | تجمیع صورتحساب های الکترونیکی صادره توسط هر مؤدی در هر دوره مالیاتی نمی تواند بیشتر از 3برابر فروش اظهار شده وی در دوره مشابه سال قبل باشد. | عدم تجمیع صورتحساب های الکترونیکی صادره بیشتر از 3برابر فروش اظهار شده دوره مشابه سال قبل | در هر دوره مالیاتی | ماده 6 | فصل دوم (تکالیف اشخاص مشمول) |
| 6 | تجمیع صورتحساب الکترونیکی صادره برای واحد جدید الاتأسیس یا واحد فاقد سابقه مالیاتی نمی تواند بیش از سه برابر معافیت موضوع ماده 101 ق.م.م باشد(سقف معافیت ساالنه هر ساله توسط بودجه عمومی) | عدم تجمیع صورتحساب الکترونیکی واحد جدید الاتأسیس بیش از سه برابر معافیت موضوع ماده 101 | در هر دوره مالیاتی | ماده 6 | فصل دوم (تکالیف اشخاص مشمول) |
| 7 | در صورتی که مؤدی برخی از فعالیت ها و یا معامالت خود را کتمان کند یا از صدور صورتحساب در سامانه مؤدیان خوداری کند یا مرتکب کم اظهاری یا بیش اظهاری تعداد و قیمت فروش شود مشمول جریمه معادل %10 فروش یا مبلغ 20 میلیون ریال هر کدام بیشتر است می باشد. | کتمان درآمد توسط مؤدی به هر دلیل مشمول جریمه است | ندارد | ماده 9 | فصل دوم (تکالیف اشخاص مشمول) |
| 8 | درصورتی که امکان صدور صورتحساب الکترونیکی به دلیل بروز حادثه یا نقص فنی فراهم نباشد باید از طریق کارپوشه خود در سامانه مؤدیان یا توسط شرکت معتمد اعالم گردد. | عدم صدور صورتحساب الکترونیکی به هر دلیل باید از طریق کارپوشه یا شرکت معتمد اعالم گردد | تا پایان روز اداری بعد | ماده 1 | فصل دوم (تکالیف اشخاص مشمول) |
| 9 | در صورت تعطیلی موقت یا دائم و یا انحلال، واحد کسب وکار متوقف شود اشخاص مشمول میبایست ظرف مدت معین شده مراتب را از طریق کارپوشه اعالم نماید | اعلام توقف یا انحلال هر واحد کسب و کار ظرف مدت زمان معین از طریق کارپوشه | ظرف مدت ده روز | ماده 13 | فصل دوم (تکالیف اشخاص مشمول) |
| 10 | اشخاص مشمولی که نسبت به تغییر شغل یا محل فعالیت، تغییر مالکیت یا اجاره واحد کسب و کار در مدت زمان معین می بایست مراتب را در کارپوشه خود اعالم نمایند. | اعالم تغییر شغل، محل فعالیت و مالکیت هر واحد کسب و کار در مدت زمان معین از طریق کارپوشه | ظرف مدت ده روز | ماده 14 | فصل دوم (تکالیف اشخاص مشمول) |
| 11 | به منظور تشویق صاحبان مشاغل در صورت استفاده از پایانه فروشگاهی جهت فروش های خود و خریداری از مؤدیان عضو در سامانه از %20 مالیات بر ارزش افزوده هر دوره یا %1 فروش هر کدام کمتر است ) حداکثر تا 60 میلیون ریال( به عنوان پاداش لحاظ می شود | تشویق صاحبان مشاغل در صورت استفاده از پایانه فروشگاهی جهت فروش های خود و خریداری از مؤدیان عضو در سامانه | 5سال اول پس از استقرار سامانه مؤدیان | ماده 17 | فصل چهارم(تشویق ها و تسهیلات) |
| 12 | مؤدیان معاف از ارزش افزوده درصورت انجام ماده 17 و رعایت آن به جای پاداش کسر ارزش افزوده از مالیات عملکرد آنها در همان سال کسر می شود به شرطی که از %50 مالیات عملکرد ابرازی بیشتر نشود. | پاداش ماده 17 کسر ارزش افزوده برای مؤدیان معاف از ارزش افزوده از مالیات عملکرد همان سال کسر می شود. | اداش و تشویق در همان سال مالیاتی لحاظ و کسر می شود | تبصره 1 ماده 1 | فصل چهارم(تشویق ها و تسهیلات) |
| 13 | به منظور تشویق مصرف کنندگان نهایی در صورت خرید از فروشندگان مجهز به سامانه پایانه فروشگاهی از هر 10صورتحساب الکترونیکی صادر شده یک صورتحساب به صورت قرعه کشی انتخاب شده و دوبرابر مبلغی که خریدار برای ارزش افزوده پرداخت نموده به وی مسترد می گردد. | تشویق مصرف کنندگان نهایی در صورت خرید از فروشندگان مجهز به سامانه پایانه فروشگاه | ظرف مدت شش ماه از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون | ماده 18 | فصل چهارم(تشویق ها و تسهیلات) |
| 14 | درصورت عدم مغایرت اظهارنامه مالیات عملکرد با اطلاعات موجود در پایگاه داده، سازمان بدون رسیدگی اظهارنامه را می پذیرد. | پذیرش اظهارنامه توسط سازمان در صورت عدم مغایرت با اطالعات موجود در پایگاه داده | ارائه اظهارنامه در موعد مقرر | ماده19 | فصل چهارم(تشویق ها و تسهیلات) |
| 15 | در صورت حصول اطمینان از درستی و صحت اسناد اظهار شده در سامانه مؤدیان سازمان مجاز است حداکثر %2.5 از مؤدیان مشمول ق.م.م و قانون مالیات برارزش افزوده به قید قرعه به محل کار آنها مراجعه و دفاتر و اسناد آنها را رسیدگی نماید | جهت حصول اطمینان از درستی اسناد اظهار شده در سامانه مؤدیان سازمان به قید قرعه 2.5% از دفاتر مؤدیان را رسیدگی می کند | ظرف مدت شش ماه از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون | تبصره 1 ماده 19 | فصل چهارم(تشویق ها و تسهیلات) |
| 16 | مؤدیان اظهارنامه مربوط به مالیات عملکرد خود را از طریق سامانه مؤدیان ارائه میکنند که اطالعات مربوط به خرید و فروش عینا از سامانه به اظهارنامه منتقل شده و برای تکمیل آن مؤدی موظف به ثبت اطلاعات حقوق و دستمزد، اجاره، استهلاكات و … می باشد. | مؤدیان اظهارنامه عملکرد خود را با توجه به اطلاعات خرید و فروش در سامانه مؤدیان ارائه می کنند. | ارائه اظهارنامه در موعد مقر | تبصره 2 ماده 19 ف | فصل چهارم(تشویق ها و تسهیلات) |
| 17 | سازمان اشخاص مشمولی که تمامی تکالیف مقرر در این قانون را رعایت کرده و از نرم افزارهای حسابداری مورد تأیید کارگروه راهبری سامانه مؤدیان استفاده می کنند از ارائه دفاتر، اسناد و مدارک جهت مالیات عملکرد و ارزش افزوده مستثنی کرده است. | در صورت رعایت تمامی قوانین و مقررات توسط مؤدی معافیت وی از ارائه دفاتر، اسناد و مدارک ظرف مدت معین | ظرف مدت شش ماه از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون | ماده 2 | فصل چهارم(تشویق ها و تسهیلات) |
| 18 | درصورت ثبت نام مؤدی در سامانه مؤدیان و انجام تکالیف قانونی مربوطه، بدهی ارزش افزوده سال 1396 و ماقبل آن توسط سازمان قطعی شده و کلیه ی جریمه های آن تعلیق می شود | قطعی نمودن بدهی ارزش افزوده ی سال 96 و ماقبل آن و تعلیق کلیه ی جریمه ها به مدت3سال در صورت ثبت نام در سامانه مؤدیان | تعلیق جریمه ها به مدت سه سال | ماده 2 | فصل چهارم(تشویق ها و تسهیلات) |
| 19 | عدم صدور صورتحساب الکترونیکی معادل %10 مجموع فروش انجام شده از این طریق و یا 20 میلیون ریال هرکدام که بیشتر است. | جرائم بابت عدم صدور صورتحساب الکترونیکی | در همان سال مالی | بند الف ماده 2 | فصل پنجم(ضمانت های اجرائی / جرائم) |
| 20 | عدم عضویت در سامانه مؤدیان، عدم استفاده از پایانه فروشگاهی، عدم استفاده از حافظه مالیاتی، استفاده از حافظه مالیاتی دیگران برای خود، استفاده از حافظه مالیاتی خود برای دیگران، معادل (۱۰%) مجموع مبلغ فروش انجام شده یا 20 میلیون ریال، هر یک که بیشتر باشد جریمه خواهد شد و همچنین محرومیت از اعمال معافیت های مالیاتی، نرخ صفر و محرومیت از مشوق های ق.م.م | جرائم و محرومیت بابت عدم عضویت در سامانه مؤدیان، عدم استفاده از پایانه فروشگاهی، عدم استفاده از حافظه مالیاتی، استفاده از حافظه مالیاتی دیگران برای خود، استفاده از حافظه مالیاتی خود برای دیگران | در همان سال مالی | بند ب ماده 2 | فصل پنجم(ضمانت های اجرائی / جرائم) |
| 21 | عدم اعالم شماره حساب یا حسابهای بانکی واحد اقتصادی که گردش مالی از آن انجام می شود معادل (۱۰%) مجموع مبلغ فروش انجام شده یا 20 میلیون ریال، هر یک که بیشتر باشد جریمه خواهد شد و همچنین محرومیت از اعمال معافیت های مالیاتی، نرخ صفر و محرومیت از مشوق های ق.م.م | جرائم و محرومیت بابت عدم اعلام شماره حساب یا حسابهای بانکی | در همان سال مالی | بند پ ماده 2 | فصل پنجم(ضمانت های اجرائی / جرائم) |
| 22 | عدم تحویل صورتحساب چاپی به خریدار، حذف یا مخدوش کردن صورتحساب معادل %2 مبلغ صورتحساب های مذکور یا معادل بیست میلیون ریال هر یک که بیشتر باشد جریمه خواهد شد | جرائم بابت عدم تحویل صورتحساب چاپی به خریدار، حذف یا مخدوش کردن صورتحساب | در همان سال مال | بند ت ماده 2 | فصل پنجم(ضمانت های اجرائی / جرائم) |
| 23 | عدم رعایت احکام مذکور در مواد (۱۲)، (۱۳) و (۱۴)این قانون، معادل ۱%مبلغ فروشگزارش نشده یا معادل ده میلیون ریال، هر یک که بیشتر باشد جریمه خواهد شد | جرائم بابت عدم رعایت احکام مذکور در مواد (۱۲)، (۱۳) و (۱۴) این قانون | در همان سال مالی | ماده 2 | فصل پنجم(ضمانت های اجرائی / جرائم) |
| 24 | در صورت عدم رعایت احکام مذکور در ماده (۲این قانون )عدم عضویت در سامانه( سازمان مالیاتی مکلف است اخطاریه کتبی به واحد متخلف اعلام نماید | اخطاریه کتبی بابت عدم رعایت عضویت در سامانه مؤدیان | ظرف مدت یک هفت | ماده 2 | فصل پنجم(ضمانت های اجرائی / جرائم) |
| 25 | اگر واحدی که در سامانه عضو نشده از تاریخ دریافت اخطار، نسبت به عضویت در سامانه مؤدیان اقدام نکند توسط نیروی انتظامی تعطیل یا مسدود خواهد شد | مسدود شدن حساب بانکی و محل کسب و کار درصورت بی توجهی به اخطاریه کتبی | ظرف مدت ده روز | ماده 2 | فصل پنجم(ضمانت های اجرائی / جرائم) |
| 26 | در صورتی که مرجع صادرکننده مجوز، تعطیلی واحد متخلف را به نیروی انتظامی اعلام نکند در این صورت مرجع صادرکننده مجوز، با متخلف در پرداخت مالیات و جریمه ها مسئولیت تضامنی خواهد داشت. | جریمه و پرداخت مالیات توسط مرجع صادر کننده مجوز همراه با متخلف به صورت مشترک | پس از گذشت پانزده روز | ماده 2 | فصل پنجم(ضمانت های اجرائی / جرائم) |
| 27 | شرایط، چگونگی ارتباط با سازمان و مؤدیان، تعیین تعرفه ها و سایر مقررات تحت عنوان آیین نامه تهیه می شود. | نحوه ی ارتباط با سازمان و مؤدیان | ظرف مدت شش ماه | ماده 26 | فصل ششم(نظارت بر اجراء) |
| 28 | نظارت بر حسن اجرای این قانون برعهده کارگروه می باشد و موظف است گزارش عملکرد سازمان را در این خصوص به کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسالمی ارائه کند. | گزارش عملکرد سازمان به کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامي توسط کارگروه | هرشش ماه یکبار | ماده 26 | فصل ششم(نظارت بر اجراء) |
اصلاحات قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان
1. قانون تسهیل تکالیف مؤدیان مصوب ۱۴۰۲
قانون تسهیل تکالیف مؤدیان در ۲۳ آبان ۱۴۰۲ تصویب شد و احکام جدیدی را برای اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی تعیین کرد.
از جمله تغییرات مهم می‌توان به تعیین زمان‌بندی الزام به صدور صورتحساب، پیش‌بینی تسهیلات برای گروه‌هایی از مؤدیان و الحاق ماده ۱۴ مکرر اشاره کرد.
همچنین با اصلاح ماده ۱ قانون تسهیل در ۲۱ بهمن ۱۴۰۲، تاریخ اول دی ۱۴۰۲ به‌عنوان تاریخ الزام عمومی مؤدیان حقیقی و حقوقی به صدور صورتحساب الکترونیکی تعیین شد.
این تاریخ مربوط به آغاز الزام قانونی است و نباید آن را به‌معنای لغو تمام معافیت‌ها یا مقررات اجرایی خاص تلقی کرد.
2. اصلاحات قانون در سال ۱۴۰۴
قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی مصوب ۸ تیر ۱۴۰۴، تغییراتی در قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان ایجاد کرد.
این اصلاحات علاوه بر تغییر برخی تعاریف و دامنه اشخاص مشمول، به موضوعاتی مانند ثبت اطلاعات برخی معاملات، کارپوشه‌ها و تکالیف مرتبط با فعالیت‌های خاص پرداخت.
از جمله احکام اصلاح‌شده، ماده ۲ درباره عضویت و تکالیف مؤدیان، ماده ۱۲ درباره اعلام اختلال فنی و مواد ۱۳ و ۱۴ درباره اعلام توقف یا تغییر فعالیت است.
بنابراین، استناد به متن قانون مصوب ۱۳۹۸ بدون توجه به اصلاحات بعدی برای تعیین تکلیف فعلی مؤدی کافی نیست.
3.سقف معافیت صدور صورتحساب الکترونیکی در سال ۱۴۰۵
طبق بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱ سازمان امور مالیاتی، صاحبان مشاغل واجد شرایط که تا پایان سال ۱۴۰۴ از معافیت مربوط استفاده کرده‌اند یا در سال ۱۴۰۵ فعالیت خود را آغاز کرده‌اند، تا زمانی که مجموع فروش آنها در سال ۱۴۰۵ کمتر از ۱۲۰ میلیارد ریال (۱۲ میلیارد تومان) باشد، با رعایت شرایط و استثنائات بخشنامه از صدور و ثبت صورتحساب الکترونیکی نوع اول و دوم معاف هستند.
اگر مؤدی مشمول، از نصاب تعیین‌شده عبور کند، زمان پایان معافیت طبق جدول زیر خواهد بود:
| دوره عبور از نصاب | زمان پایان معافیت |
|---|---|
| بهار ۱۴۰۵ | ابتدای مهر ۱۴۰۵ |
| تابستان ۱۴۰۵ | ابتدای دی ۱۴۰۵ |
| پاییز ۱۴۰۵ | ابتدای فروردین ۱۴۰۶ |
| زمستان ۱۴۰۵ | ابتدای تیر ۱۴۰۶ |
این معافیت عمومی و بدون استثنا نیست و برخی گروه‌های شغلی مشمول تکالیف اختصاصی هستند.
همچنین طبق همین بخشنامه، تا پایان سال ۱۴۰۵ برای مؤدیانی که کالا یا خدمت واحد عرضه میکنند یا تمام کالاها و خدمات عرضه‌شده آنها مشمول نرخ یکسان مالیات بر ارزش افزوده است، رسید کارتخوان یا درگاه پرداخت الکترونیکی در حکم صورتحساب الکترونیکی شناخته میشود.
وضعیت اجرایی قانون پایانه‌های فروشگاهی در سال ۱۴۰۵
در سال ۱۴۰۵ سامانه مؤدیان در حال اجراست و تکلیف عمومی صدور صورتحساب الکترونیکی برقرار است؛ با این حال، نحوه انجام این تکلیف برای تمام گروه‌ها یکسان نیست.
برخی کسب‌وکارها براساس مقررات خاص از تسهیلات یا معافیت‌های مشروط برخوردار می‌شوند. این موضوع باید با توجه به بخشنامه‌های جاری و شرایط پرونده مالیاتی بررسی شود.
برای نمونه، سازمان امور مالیاتی در سال ۱۴۰۵ بخشنامه‌ای درباره معافیت گروهی از صاحبان مشاغل از صدور صورتحساب الکترونیکی نوع اول و دوم در چارچوب ماده ۱۴ مکرر صادر کرده است.
بنابراین عباراتی مانند «سامانه به‌زودی راه‌اندازی میشود» یا «تمام مؤدیان در آینده موظف خواهند شد» برای توضیح وضعیت فعلی مناسب نیستند.
جدول تکالیف گروه‌های مختلف مؤدیان در سال ۱۴۰۵
| گروه مؤدیان | تکلیف اصلی | نکته اجرایی |
|---|---|---|
| شرکت‌ها و اشخاص حقوقی | رعایت تکلیف صدور و ارسال صورتحساب الکترونیکی | بررسی احکام خاص فعالیت و مقررات مربوط ضروری است |
| صاحبان مشاغل حقیقی | صدور صورتحساب طبق مقررات جاری | امکان استفاده برخی مشاغل از تسهیلات ماده ۱۴ مکرر |
| خرده‌فروشان و واحدهای صنفی مرتبط با مصرف‌کننده نهایی | استفاده از پایانه فروشگاهی و رعایت مقررات صدور صورتحساب | معافیت یا تسهیلات خاص باید احراز شود |
| فروشندگان عمده و فعالان معاملات بین کسب‌وکارها | صدور صورتحساب الکترونیکی متناسب با معامله | اطلاعات خریدار و نوع صورتحساب اهمیت دارد |
| صاحبان مشاغل مشمول معافیت ماده ۱۴ مکرر | رعایت شرایط معافیت و سایر تکالیف باقی‌مانده | معافیت از صورتحسابهای مشخص به‌معنای معافیت از مالیات نیست |
| مشاغل و معاملات خاص مانند طلا، ارز و رمزدارایی | رعایت احکام اختصاصی قانون اصلاحی | برخی از این فعالیت‌ها از تسهیلات ماده ۱۴ مکرر مستثنا هستند |
| دفاتر اسناد رسمی و مراجع تعیین‌شده در قانون | اجرای تکالیف ثبت و ارسال اطلاعات معاملات تعیین‌شده | جزئیات تابع آیین‌نامه‌های مربوط است |
تکالیف این جدول عمومی هستند و برای تصمیم‌گیری درباره هر پرونده باید تاریخ معامله، نوع فعالیت، مقررات اختصاصی و بخشنامه‌های جاری بررسی شوند.
معافیت از صدور صورتحساب الکترونیکی در سال ۱۴۰۵
ماده ۱۴ مکرر، امکان معافیت برخی مؤدیان واجد شرایط از صدور صورتحساب الکترونیکی را پیش‌بینی می‌کند.
با این حال، این ماده به‌معنای معافیت خودکار تمام کسب‌وکارهای کوچک نیست. اجرای آن نیازمند رعایت نصاب‌ها و شرایط تعیین‌شده در مقررات و ابلاغیه‌های سازمان امور مالیاتی است.
طبق بخشنامه منتشرشده در شهریور ۱۴۰۵، برای برخی صاحبان مشاغل که قبلاً از معافیت برخوردار بوده‌اند یا فعالیت خود را در سال ۱۴۰۵ شروع کرده‌اند، امکان استفاده از معافیت صدور صورتحساب نوع اول و دوم با شرایط مقرر مطرح شده است.
بنابراین هنگام استفاده از این معافیت، باید به متن کامل بخشنامه، شرایط فروش، نوع فعالیت، ابزار پرداخت و وضعیت پرونده مؤدی توجه شود.
توجه: معافیت از صدور صورتحساب الکترونیکی با معافیت از پرداخت مالیات یا معافیت از سایر تکالیف مالیاتی تفاوت دارد.
مراحل انجام تکالیف سامانه مؤدیان
مؤدیانی که مکلف به صدور صورتحساب الکترونیکی هستند، باید فرایند فعالیت خود را متناسب با ضوابط سامانه تنظیم کنند.
مرحله اول: بررسی اطلاعات ثبت‌نام مالیاتی
اطلاعات هویتی، اقتصادی و پرونده مالیاتی باید صحیح و به‌روز باشد. تخصیص کارپوشه طبق مقررات از وظایف سازمان امور مالیاتی است.
مرحله دوم: بررسی کارپوشه سامانه مؤدیان
مؤدی باید امکان دسترسی به کارپوشه خود را بررسی کرده و اطلاعات مربوط به پرونده و معاملات را مدیریت کند.
مرحله سوم: انتخاب روش صدور صورتحساب
صدور صورتحساب می‌تواند به روش‌های مورد تأیید سازمان، از جمله استفاده از نرم‌افزارهای سازگار یا خدمات شرکت‌های معتمد انجام شود.
مرحله چهارم: صدور صورتحساب الکترونیکی
اطلاعات صورتحساب باید مطابق دستورالعمل‌های مربوط، نوع معامله و مشخصات موردنیاز ثبت و ارسال شود.
مرحله پنجم: بررسی صورتحسابهای خرید و فروش
بررسی اطلاعات ثبت‌شده در کارپوشه و رعایت تکالیف مربوط به پذیرش یا رد صورتحساب‌ها، برای مدیریت صحیح اعتبار مالیاتی اهمیت دارد.
در صورت اختلال فنی چه باید کرد؟
مطابق ماده ۱۲ اصلاح‌شده قانون، چنانچه صدور صورتحساب الکترونیکی به علت حادثه یا نقص فنی امکان‌پذیر نباشد، مؤدی باید موضوع را تا پایان روز اداری بعد، از طریق روش‌های اعلام‌شده به سازمان امور مالیاتی یا شرکت معتمد مربوط اطلاع دهد.
ثبت و ارسال اطلاعات فروش در دوره اختلال نیز باید طبق دستورالعمل سازمان انجام شود.
همچنین در صورت توقف بهره‌برداری از پایانه فروشگاهی یا تغییرات مربوط به فعالیت، مواد ۱۳ و ۱۴ اصلاح‌شده تکالیف اطلاع‌رسانی و مهلت‌های مشخصی را مقرر کرده‌اند.
جرایم عدم رعایت قانون پایانه‌های فروشگاهی
ماده ۲۲ قانون، برای تخلفات مشخصی مانند رعایت‌نکردن تکالیف مربوط به صورتحساب و پایانه فروشگاهی، جرایم پیش‌بینی کرده است.
اما نمی‌توان یک مبلغ یا نرخ ثابت را به تمام تخلفات تعمیم داد. میزان جریمه به نوع تخلف، حکم قانونی مربوط، دوره مالیاتی و شرایط پرونده بستگی دارد.
برای بررسی دقیق جرایم، باید متن ماده ۲۲ و اصلاحات و مقررات مرتبط با آن مطالعه شود.
نتیجه گیری
قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان از زمان تصویب در سال ۱۳۹۸ تاکنون تغییرات مهمی داشته است. قانون تسهیل تکالیف مؤدیان در سال ۱۴۰۲ و اصلاحات سال ۱۴۰۴، بخش‌هایی از شیوه اجرای آن را تغییر داده‌اند.
در سال ۱۴۰۵، اصل اجرای سامانه و تکالیف عمومی برقرار است؛ با این حال، تعیین تکلیف هر مؤدی به نوع فعالیت، وضعیت پرونده، مقررات اختصاصی و شرایط استفاده از تسهیلات بستگی دارد.
برای جلوگیری از مشکلات مالیاتی، لازم است کسب‌وکارها اطلاعات پرونده خود را به‌روز نگه دارند و بخشنامه‌های مرتبط با فعالیت خود را بررسی کنند.
سوالات متداول
قانون پایانه‌های فروشگاهی چیست؟
قانونی است که هدف آن یکپارچه‌سازی اطلاعات مالیاتی و ثبت دقیق تراکنش‌های فروش از طریق پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان است.
پایانه فروشگاهی (POS) شامل چه تجهیزاتی میشود؟
دستگاه کارتخوان، درگاه پرداخت آنلاین، نرم‌افزارهای مالی متصل به سامانه مؤدیان و هر وسیله‌ای که امکان صدور صورتحساب الکترونیکی داشته باشد.
سامانه مؤدیان چیست و چه کاربردی دارد؟
سامانه‌ای آنلاین به آدرس tp.tax.gov.ir که هر مؤدی مالیاتی می‌تواند با ثبت‌نام در آن، اطلاعات فروش و تراکنش‌های خود را ثبت و مدیریت کند.
جریمه عدم رعایت قانون چقدر است؟
در صورت عدم صدور صورتحساب یا ثبت اطلاعات، مؤدی ممکن است مشمول جریمه معادل ۱۰٪ فروش یا حداقل ۲۰ میلیون ریال شود، هر کدام که بیشتر باشد.
مشوق‌های قانونی برای مؤدیان چیست؟
مؤدیانی که به‌صورت کامل و دقیق از سامانه مؤدیان استفاده کنند، ممکن است از ارائه دفاتر و اسناد مالی در برخی بررسی‌ها معاف شوند و از تسهیلات مالیاتی بهره‌مند گردند.
چگونه می‌توانم مطمئن شوم کسب‌وکارم با قانون همخوانی دارد؟
با آموزش صحیح، ثبت دقیق تراکنش‌ها در پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان و مشاوره تخصصی کارشناسان مالی مانند محاسبان تلاشگر خبره می‌توان از رعایت کامل قانون اطمینان حاصل کرد.
آیا قانون پایانه‌های فروشگاهی در سال ۱۴۰۵ اجرا میشود؟
بله. این قانون در حال اجراست و مؤدیان مشمول باید تکالیف قانونی خود را با رعایت معافیت‌ها و مقررات اختصاصی انجام دهند.
آیا تمام کسب‌وکارهای کوچک باید صورتحساب نوع اول صادر کنند؟
خیر، لزوماً چنین نیست. شرایط معافیت یا تسهیلات ماده ۱۴ مکرر و بخشنامه‌های اجرایی باید بررسی شود.
آیا رسید کارتخوان همیشه جایگزین صورتحساب الکترونیکی است؟
خیر. حکم تسهیلی تبصره ۲ ماده ۱۴ مکرر تا پایان سال ۱۴۰۴ تعیین شده بود. برای سال ۱۴۰۵ نباید بدون احراز مستند قانونی جدید، همان حکم را به تمام مؤدیان تعمیم داد.
تفاوت سامانه مؤدیان با پایانه فروشگاهی چیست؟
سامانه مؤدیان بستر قانونی ثبت و مدیریت اطلاعات صورتحساب‌هاست؛ درحالی‌که پایانه فروشگاهی ابزار یا مجموعه امکانات مورد استفاده برای ثبت معاملات و صدور صورتحساب است.
آیا معافیت از صدور صورتحساب به معنای معافیت مالیاتی است؟
خیر. معافیت از صدور بعضی انواع صورتحساب با تکلیف پرداخت مالیات و رعایت سایر مقررات تفاوت دارد.
