طرح توجیهی (Feasibility Study) یکی از مهمترین ابزارها برای بررسی قابلیت عملیاتی و تجاریسازی یک ایده یا پروژه است. چه بخواهید خط تولید جدید راهاندازی کنید، یک محصول یا خدمت را تجاری کنید یا طرحی را در سطح ملی و بینالمللی پیادهسازی کنید، مطالعات امکان سنجی به شما کمک میکند تا تصمیمات واقعی و مبتنی بر داده اتخاذ کنید. طرح توجیهی، نه تنها پیشبینی هزینهها و درآمدها، بلکه ارزیابی فنی، اقتصادی، قانونی و عملیاتی پروژه را در بر میگیرد و مسیر موفقیت شما را هموار میکند. در این گفتار، با انواع طرح توجیهی، مراحل اجرای آن و نکات کلیدی برای تهیه یک FS موفق آشنا خواهید شد.
[av_notification title=’نکته :’ color=’red’ border=” custom_bg=’#444444′ custom_font=’#ffffff’ size=’large’ icon_select=’yes’ icon=’ue812′ font=’entypo-fontello’ admin_preview_bg=”]
کلمات “طرح توجیهی” ، “امکان سنجی” و “FS “با هم مترادف هستند .
[/av_notification]
طرح توجیهی چیست؟
طرح توجیهی یا Feasibility Study، یک سند تحلیلی است که امکانسنجی اجرای یک پروژه یا ایده کسب و کار را بررسی میکند. هدف اصلی آن این است که پیش از شروع یک پروژه، ریسکها، هزینهها، منابع مورد نیاز و سودآوری احتمالی مشخص شود.
این طرح معمولاً شامل تحلیلهای مالی، بازار، فنی و عملیاتی است تا بتوان تصمیم گرفت که آیا پروژه اقتصادی، عملیاتی و تجاریسازیپذیر است یا خیر. به عبارت دیگر، طرح توجیهی به شما کمک میکند تا قبل از صرف هزینههای سنگین، با اطمینان بیشتری تصمیمگیری کنید.
به عنوان مثال:
-
اگر قصد دارید یک خط تولید جدید راهاندازی کنید، طرح توجیهی نشان میدهد چه میزان سرمایه لازم است و آیا تولید محصول در شرایط بازار فعلی سودآور خواهد بود.
-
اگر میخواهید یک خدمت یا سرویس جدید ارائه دهید، طرح توجیهی بررسی میکند که آیا تقاضا کافی وجود دارد و چقدر زمان و منابع برای راهاندازی لازم است.
به طور خلاصه، طرح توجیهی مثل یک نقشه راه پروژه است که قبل از شروع مسیر، همه جنبههای مهم موفقیت و شکست را روشن میکند. این ابزار برای سرمایهگذاران، مدیران و کارآفرینان، پیشبینی آینده پروژه و کاهش ریسکها را ممکن میسازد.
انواع امکان سنجی
- امکان سنجی بازار
- امکان سنجی اقتصادی
- امکان سنجی بازار
- امکان سنجی فنی
- و…
حتما بخوانید: همه چیز درباره بیزینس پلن
[av_notification title=” color=’green’ border=” custom_bg=’#444444′ custom_font=’#ffffff’ size=’large’ icon_select=’yes’ icon=’ue854′ font=’entypo-fontello’ admin_preview_bg=”]
جهت تهیه طرح توجیهی برای دریافت وام و تسهیلات با ما تماس بگیرید
[/av_notification]
چرا مطالعات امکان سنجی بکنیم؟
شرکت ها، سازمان ها، موسسات، اشخاص حقیقی، دولت ها، هلدینگ ها و سازمان های بین المللی، به منظور عملیاتی کردن طرح، ایده، برنامه و اهداف خود، نیاز دارند تا پیش از اقدام برای عملی کردن آن ها، امکان سنجی کنند تا بفهمند که هزینه اجرا و عملیاتی کردن فلان هدف سازمان یا برنامه در فلان نقطه ، چقدر است. اصلا ارزش دارد یا نه. اگر ارزش دارد، چقدر باید زمان و هزینه صرف کرد. آیا ارزش ریسک سرمایه انسانی و مادی دارد؟
مطالعات امکان سنجی که با مطالعات بازار آغاز می شود، ساده ترین شکل گزارش های طرح توجیهی بوده که مطابق با حساسیت سرمایه گذاران و بانک ها و صندوق های سرمایه گذاری و شتاب دهنده و کراد فاندر ها، انجام می شود تا به صورت جزیی تری، امکان عملیاتی کردن طرح یا ایده یا برنامه، مشخص شود.
مطالعات امکان سنحی، به مطالعات بازار هدف می پردازد. بررسی می کند که برای تولید کالا یا خدمات یا اجرای فلان ایده و طرح و پروژه، چه بخشی از بازار داخل یا خارج، مناسب است. اثربخشی کدام بخش بازار برای عملیاتی کردن طرح یا ایده مناسب است. چه قشری از مشتریان مطلوب است. مطالعات امکان سنحی، به معرفی طرح و مطالعات تکنیکال نیز می پردازد و بررسی های مالی و اقتصادی را نیز ضمیمه آنالیز خود می کند.
یعنی در مطالعات امکان سنجی ، خواه برای اکتشاف نفت و گاز باشد خواه برای تولید صنایع دستی یا ساخت گلخانه هیدروپوینک ، بایستی پیوست مالی و اقتصادی نیز در اختیار خواننده قرار بگیرد و مستدل و مستند باشد.
در واقع مطالعات امکان سنجی را باید نوعی روش تحقیق (research methodology) در علوم مهندسی و مدیریت دانست که بخش هایی را شامل می شود:
- فرآیند کنترل و شناخت مساله به صورت دقیق: دنبال چی هستیم؟
- شناسایی اهداف: بررسی فرصت ها و تهدید ها (SWOT ANALYSIS)
- تشریح موقعیت فعلی: کجا قرار داریم؟
- تشریح هزینه ها: چقدر داریم و باید اختصاص دهیم؟
- شناسایی درآمد ها و بررسی منافع: به کجا می رسیم؟
- شناسایی سود
- آنالیز طرح /پروژه با اعداد و ارقام
بخش های یک طرح امکان سنجی
یک طرح امکان سنجی ، بخش های مختلف دارد. بخش های 7 گانه یک طرح FS عبارتند از:
- آشنایی با طرح و ایده و شرکت یا موسسه و سازمان
- آشنایی با بررسی های اقتصادی (مطالعات بازار یا مارکت ریسرچ)
- مطالعات تکنیکال و براورد مالی و فنی طرح و ایده
- براورد سرمایه گذاری مورد نیاز برای عملیاتی کردن طرح و ایده
- برآورد هزینه های تولید کالا یا خدمات یا عملیاتی طرح و ایده و ارزش فروش سالانه طرح/ایده
- پیش بینی مالی و نحوه تامین مالی طرح/ایده
- مشخص کردن شاخص های مالی و اقتصادی و بازگشت سرمایه طرح
مطالعات امکان سنجی مقدماتی
هر مطالعه امکان سنجی ، یک فاز مقدماتی و پیش امکان سنجی دارد که pre-feasibility study گفته می شود. یعنی به کلیات پروژه-ایده-طرح پرداخته شده و هنگامی که سرمایه گذار یا سرمایه گذاران، روی گزینه های مختلف، مردد هستند، این فاز انجام می شود تا بهترین گزینه برای سرمایه گذاری و ورود به فاز FS ، انتخاب شود. البته متناسب با ابعاد پروژه، بایستی مطالعات طرح توجیهی مقدماتی انجام و از کارشناسان خبره بهره گرفت.
- مرور و بازنگری و بازبینی در مورد مطالعات طراحی طرح اصلی
- آنالیز گزینه های فنی و عملیاتی طرح شامل تعیین گزینه های محل اجرا و فناوری های لازم و روش اجرا و اولویت بندی ها و ذی نفعان دولتی و خصوصی و برنامه زمانی برای اجرای طرح مقدماتی در روش های فنی مختلف
- آنالیز مالی و اقتصادی گزینه های فنی و عملیاتی طرح شامل بررسی ضوابط و مقررات و هزینه های هر گزینه فنی و بررسی هزینه –فایده هر گزینه فنی و اولویت بندی اقتصادی گزینه فنی طرح و بررسی حساسیت هر یک و درجه عدم قطعیت براورد ها و تجدید نظر در اولویت بندی اقتصادی.
- آنالیز مالی گزینه های فنی طراح شامل برآورد هزینه و درآمد کمی هر گزینه و تحلیل حساسیت براورد ها و تحلیل مالی گزینه فنی طرح و اولویت هر یک
- بررسی آثار اجتماعی و زیست محیطی هر گزینه
- آنالیز فنی-اقتصادی و مالی گزینه های مختلف و اولویت بندی
- تهیه گزارش جامع FS مقدماتی طرح
پس از تهیه گزارش جامع طرح توجیهی مقدماتی طرح، وارد فاز مطالعات طرح توجیهی نهایی می شویم که در ادامه به تشریح آن پرداخته ایم.
مطالعات امکان سنجی نهایی
مطالعات امکان سنجی نهایی پس از فاز مطالعات امکان سنجی مقدماتی است. وقتی طرح کلی و ساختار و شمایل آن مشخص شد و سر و ته کار به نوعی مشخص گردید، حال بایستی ظرفیت تولید کالا و خدمات و میزان سرمایه گذاری در نظر گرفته شود. محاسبه شده و در فاز مربوطه درج شود. بستگی به درخواست کارفرما، می توان مطالعات طرح توجیهی نهایی را خیلی دقیق بررسی و ارزیابی کرد و از کارشناسانی در حوزه های مختلف بازاریابی تا فروش و تبلیغ و انتقال دانش فنی و غیره بهره برد.
بستگی به ابعاد پروژه و ماهیت طرح دارد. اما مراحل زیر در فاز مطالعات امکان سنجی نهایی باید در دستور کار قرار بگیرد:
- تعیین ساختار طراح شامل گزینه های ساخت در محل انتخابی و اولویت بندی گزینه های مختلف مکان یابی
- مطالعات مهندسی پایه و طراحی اولیه که شامل بازنگری و تکمیل داده مربوط به شرایط زیست محیطی و جایابی اجرای طرح و بررسی ظرفیت های مربوطه.
- تعیین خط مشی اجرای طرح با تعیین کردن گزینه های تفکیک طرح به پروژه های مستقل با فصل مشترک معین با هم و تقسیم کار بین مشاوران و پیمانکاران و تولید کنندگان برای هر بخش از پروژه واولویت بندی گزینه های اجرایی بر اساس زمان بندی پروژه
- تهیه برنامه مالی و زمان بندی طرح به تفکیک پروژه
- برآورد هزینه های سرمایه گذاری ارزی و ریالی
- تهیه و ارائه گزارش مرحله FS نهایی طرح و برنامه
مطالعات امکان سنجی باید بی طرفانه تهیه شود
مطالعات امکان سنجی بایستی در نهایت بی طرفی و عادلانه تهیه شود. باید مستند و مستدل باشد. عین مقاله آکادمیک، هر صفحه آن باید توجیه پذیر و مبتنی بر آمار و داده های متقن باشد. مطالعات طرح توجیهی ، بیانیه سیاسی یا آرزوی اقتصادی یا فرهنگی یا هنری نیست. باید در دسترس و سرمایه پذیر باشد.
مطالعات امکان سنجی ، پتانسیل و شانس موفقیت یک پروژه یا طرح یا ایده را در نقطه ای خاص در زمانی خاص برای تولید کالا یا خدمات مشخص، تعیین می کند. هر چقدر تخصصی تهیه شود و اصول بی طرفی در آن رعایت شود، مطالعات طرح توجیحی دقیق تر و قابل اتکا تر در دسترس خواهد بود.
مطالعات طرح توجیهی توسط تیمی از مشاوران و متخصصان و خبرگان در حوزه های خاص اقتصادی و مالی و مدیریتی که اشراف به قوانین دارند، آماده می شود. یعنی 5 حوزه فنی (technical)، اقتصادی (economic)، قانونی (legal)، عملیاتی (operational) و زمان بندی )scheduling) در مطالعات امکان سنجی باید در نظر گرفته شود.
FS بایستی الزامات قانونی در مکانی که قرار است طرح و ایده و پروژه، عملیاتی و تجاری سازی شود، نیز مورد بررسی قرار دهد. گاهی اجرای یک پروژه به دلیل مسائل زیست محیطی و مسائل قانونی، در فلان نقطه کشور یا جهان امکان پذیر نیست و باید به دنبال گزینه های مکانی دیگر رفت.
بنابراین امکان سنجی قانونی (legal feasibility) بایستی مد نظر امکان سنج نیز قرار بگیرد و مشاوره با حقوقدانان و رایزنی با دستگاه های قانونی و مراجع ذیصلاح نیز در مطالعات امکان سنجی ، مهم است. چون اطلاع از محدودیت های قانونی برای اجرای طرح، بخشی جدا نشدنی از مطالعات طرح توجیهی است تا امکان سنج، در تخیلات خود، نسبت به FS اقدام نکرده باشد و شانس اجرای طرح در مکان خاص را دقیقا ارزیابی کرده باشد.
در طرح توجیهی ، امکان سنجی فنی بسیار مهم است. گاهی محدودیت ها و مشکلات انتقال فناوری یا استفاده از فناوری های موجود، به قدری سخت و گران است که تولید کالا یا خدمات را از مقرون به صرفه بودن خارج می کند. بنابراین در مطالعات طرح توجیهی ، بایستی امکان سنجی فنی یا technical feasibility به خوبی صورت بگیرد.
مراحل امکان سنجی
- بررسی تقاضا و تعیین حوزه عملکرد یا محدوده طرح و پروژه
- ارزیابی و تحلیل اهداف سیستم واولویت بندی اهداف و تعیین واحدهای ذینفع
- ارزیابی عوامل محدوده کننده اجرای پروژه (ارزیابی ریسک)
- ارائه محدوده پروژه و نیازسنجی دقیق
- ارائه راهکارها
- ارزیابی مسائل مالی و اقتصادی واجتماعی و سرمایه انسانی و مکان سنجی پروژه
آیا مطالعات امکان سنجی ، فرمت خاصی دارد؟
خیر.
مطالعات امکان سنجی (Feasibility Study)، فرمت و فرم خاصی ندارد. اما سعی شود در مطالعات طرح توجیهی ، 11 مورد زیر رعایت شود:
- معرفی طرح
- خلاصه اجرایی طرح برای مدیران و سرمایه گذاران و مسئولان دولتی
- بیان هدف طرح
- آنالیز حوزه فعالیت
- معرفی محصول یا خدماتی که قصد تولید آن را دارید
- ارائه مطالب مربوط به تولید و عملیات و مسائل فنی
- ارائه برنامه مارکتینگ و تبلیغات
- ارائه ساختار سرمایه انسانی مورد نیاز پروژه
- ارائه آنالیز مالی و اقتصادی و استدلال های سودآوری و کسب درامد و ارزش افزوده
- ارائه زمان بندی پیشنهادی برای پروژه و تجاری سازی طرح یا ایده در مکان مشخص
- ارائه ارزیابی ریسک و مدیریت خطر و عدم قطعیت در رابطه با پروژه
برای این که شناخت بهتری از آنچه قصد تولید یا عرضه به بازار هدف دارید، در اختیار شما باشد، بایستی پیش از ورود به فاز مطالعات امکان سنجی نهایی، پیش طرح طرح توجیهی در دستور کار شما باشد. مطالعات FS مقدماتی که در بالا به آن اشاره شد، به درستی باید انجام شود. چون در زمان و هزینه، صرفه جویی خواهد کرد. در فاز مطالعات امکان سنجی ، در صورتی که این فاز ، برون سپاری شده، حتما با شرکت مشاور، همکاری کنید.
در فاز مطالعات امکان سنجی مقدمانی نیز باید روی مقوله مطالعات بازار و ارزیابی بازار، به خوبی کار کنید .هر اندازه دید و درک و شناخت و فهم شما از نیازهای بازار هدف بیش تر باشد، محصول یا سرویس مورد نظر شما، بهتر وسریع تر در اختیار مشتری قرار می گیرد.
کتاب شناسی طرح توجیحی (چگونه امکان سنجی کنیم؟)
برای این که با مقوله امکان سنجی در تاسیس و راه اندازی واحد های تجاری، صنعتی ،خدماتی، عملیاتی کردن طرح ها و ایده ها و برنامه های مختلف آشنا شوید، کتاب های زیادی در بازار نشر ایران در مقوله FS در حوزه های مختلف، منتشر شده است که به شماری در این گفتار اشاره کرده ایم.
- کتاب امکان سنجی برای تجزیه و تحلیل کسره اضافه زبان فارسی با روش انطباق الگو- پژوهش و نگارش از محمود بی جن خان. نشر پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات سال 1388
- کتاب ” ” استقرار واحدهای بازیافت پسماند در شهرک های صنعتی مطالعه موردی شهرک صنعتی سمنان . نوشته همایون توفیقی – نشر روابط عمومی و امور بین المللی سازمان صنایع کوچک و شهرک های صنعتی ایران سال 1386
- کتاب ” ” ایجاد کارگاه های بزرگ صنعتی با مشارکت کارگاه های کوچک- نوشعه احمد رجبی- نشر سازمان مدیریت و برنامه ریزی فارس – سال 1385
- کتاب ” ” ایجاد نهاد دادستانی در دیوان عدالت اداری – نشر مرکز مطبوعات قوه قضاییه سال 1395
- کتاب ” ” بهره گیری از انفال برای حوزه تامین اجتماعی و رفاه. نشرمرکز مطالعات و پژوهش های بنیادی انقلاب اسلامی سال 1395
- کتاب ” ” توسعه صنعت جهانگردی در استان لرستان. نوشته محمد حنیف – نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی- سال 1376
- کتاب جغرافیای طبیعی و امکان سنجی گردشگری قومی زاهدان. نشر نوروزی سال 1393
نتیجه گیری
مطالعات امکان سنجی یا طرح توجیهی، پایه و اساس تصمیمگیری برای هر پروژه و ایده تجاری است. با انجام یک طرح توجیهی دقیق و بیطرفانه، میتوان از ریسکهای مالی، فنی و قانونی پروژه کاست و برنامهریزی واقعبینانهای برای عملیاتی شدن آن داشت. چه برای استارتاپها، شرکتها، سازمانها و چه پروژههای صنعتی و خدماتی، طرح توجیهی کمک میکند تا مسیر رشد و سودآوری پروژه به شکل شفاف و مستند مشخص شود. همکاری با مشاوران و کارشناسان خبره در تهیه FS، کلید موفقیت در سرمایهگذاری و اجرایی کردن ایدههاست.
اگر سابقه مشارکت در فاز مطالعات امکان سنجی پروژه یا طرح یا ایده خاصی در نقاط مختلف کشور دارید یا با پرسشی روبرو شده اید، مراتب را از طریق بخش کامنت در انتهای گفتار به اشتراک بگذارید. مطالعات طرح توجیهی پروژه یا طرح کسب و کار خود را به این موسسه بسپارید.
شرکت حسابداری محاسبان تلاشگر خبره آمادگی دارد با تیمی مجرب متشکل از کارشناسان و متخصصان اقتصادی و حسابداری برای طرح ها و پروژه های شما طرح توجیحی ( FS ) تهیه کند. با ما تماس بگیرید
لینک این گفتار را از طریق کانال ها و گروه هایی که در شبکه های اجتماعی عضو هستید، به اطلاع دوستان و آشنایان و فعالان کسب و کار و مدیران استارتاپ ها و عاشقان سرمایه گذاری روی طرح های زودبازده قرار دهید.
سوالات متداول
۱. طرح توجیهی چیست؟
طرح توجیهی یا FS، گزارشی است که قابلیت عملیاتی و اقتصادی یک ایده یا پروژه را ارزیابی میکند و مسیر تصمیمگیری برای سرمایهگذاری و اجرایی شدن آن را هموار میکند.
۲. تفاوت طرح توجیهی مقدماتی و نهایی چیست؟
طرح توجیهی مقدماتی (Pre-FS) به بررسی کلی پروژه و انتخاب بهترین گزینه برای سرمایهگذاری میپردازد، در حالی که FS نهایی شامل جزئیات مالی، فنی، بازار و عملیاتی پروژه است.
۳. آیا مطالعات طرح توجیهی فرمت خاصی دارد؟
خیر، اما بهتر است شامل معرفی طرح، خلاصه اجرایی، اهداف، آنالیز بازار، تحلیل فنی و مالی، برنامه زمانبندی و ارزیابی ریسک باشد.
۴. چه کسانی باید طرح توجیهی تهیه کنند؟
کلیه سرمایهگذاران، شرکتها، استارتاپها، سازمانها و حتی اشخاص حقیقی که قصد راهاندازی پروژه یا ارائه کالا/خدمات را دارند.
۵. چرا طرح توجیهی باید بیطرفانه باشد؟
زیرا هدف FS، ارائه دادهها و تحلیل واقعی برای تصمیمگیری سرمایهگذار است و نه ارائه نظر شخصی یا پیشداوری درباره سودآوری پروژه است.
